Thẻ: múa trống chhay dăm

ANHSANGTAO.COM Múa trống Chhay – Dăm là một loại hình múa dân gian của dân tộc Khmer Nam Bộ xuất hiện từ rất lâu đời và . Thế nhưng ở xã Trường Tây, H.Hòa Thành (Tây Ninh) điệu múa trống Chhay – Dăm lại mang một bản sắc khác biệt hơn những nơi khác còn ở chỗ những tiếng trống.

Điệu múa trống Chhay dăm được biểu diễn. Ảnh: Giang Phương

Và cũng chính điệu múa trống Chhay – Dăm ở Trường Tây, từ cuối năm 2014 chính thức được Bộ Văn hóa – Thể thao – Du lịch công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đã nâng lên một tầm cao mới.

Thế nhưng, để điệu múa trống gian dân đặc sắc này lưu truyền qua nhiều thế hệ đến tận ngày nay thì ở Tây Ninh, một trong những nghệ nhân hiếm hoi vẫn đang cố công lưu giữ, phát triển và truyền dạy lại cho thế hệ sau.

Nghệ nhân Trần Văn Xén. Ảnh: Giang Phương

Đó là nghệ nhân Trần Văn Xén (63 tuổi, ngụ xã Long Thành Bắc, H.Hòa Thành). Căn nhà của gia đình ông Xén trên đường Nguyễn Chí Thanh thuộc ấp Long Tân, xã Long Thành Bắc, H.Hòa Thành cũng chính là nơi ông Xén truyền dạy, tập luyện đội trống và làm xưởng chế tác trống Chhay – Dăm duy nhất ở Tây Ninh.

XƯỞNG CHẾ TÁC CÓ “MỘT KHÔNG HAI”

Theo lời nghệ nhân Xén, để điệu múa trống Chhay – Dăm được hay thì ngoài việc múa giỏi thì tiếng trống phải hay. Thế nên, để làm được chiếc trống Chhay – Dăm, đòi hỏi công đoạn rất công phu, phức tạp. Trong đó, ông Xén chế tác trống tại nhà mình thành nhiều kích cỡ khác nhau cho từng người biểu diễn sử dụng. Người lớn thường sử dụng mặt trống có đường kính 22-24 cm, còn trẻ em thì nhỏ hơn. Thân trống phải làm bằng lõi của gỗ mít.

Ông Xén tỉ mỉ trong chế tác chiếc trống Chhay Dăm. Ảnh: Giang Phương
Thân trống được làm bằng gỗ mít. Ảnh: Giang Phương

Ông Xén chậm rãi nói: “Thân trống phải làm bằng gỗ mít, bởi cây mít có đặc điểm dẻo để khi ôm trống lăn lộn, biểu diễn chạm sàn cứng vẫn không bị bể”.

Xem video Múa trống Chhay dăm. Thực hiện: Phố Việt Channel

Cũng theo lời ông Xén, khâu làm thân trống khó nhất ở chỗ móc ruột trống. “Ngày xưa, muốn làm được cái trống, người ta thường lấy cây đục rồi đục từ từ vào trong. Nhưng, làm vậy không thể đều tay được nên âm thanh cũng không “trong”. Còn bây giờ có máy móc, đem ra thợ móc từ trong ra ngoài phẳng lì nên giúp trống nhẹ, âm vang…”, ông Xén cho hay.

Điệu múa trống đang được nghệ nhân Xén dạy cho thế hệ sau. Ảnh: Giang Phương
Điệu múa trống sử dụng rất nhiều bộ phận trên cơ thể. Ảnh: Giang Phương

Còn mặt trống, ông Xén nói phải được bịt bằng da trâu vì da trâu có độ bền, chịu nắng, chịu nước và căng cứng tạo âm thanh vang hơn da bò. Chân trống trước đây làm bằng gỗ, có dạng như chiếc loa để âm thanh phóng ra to và xa hơn. Tuy nhiên, lúc mang trống biểu diễn lại quá nặng, có nhiều động tác nhào lộn càng khiến nghệ nhân múa trống vất vả, chân trống va xuống đất hay bị bể nên ông dùng nhôm thay thế.

Hơn 40 năm trong đời sống cùng điệu trống, nghệ nhân Trần Văn Xén đến nay đã truyền dạy cho hàng trăm lớp học viên (tuổi đời thấp nhất 5 tuổi) lưu giữ điệu trống độc đáo này. Năm 2015, ông vinh dự được Chủ tịch nước tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú.

MÚA TRỐNG NHƯ LUYỆN VÕ

Múa trống Chhay – Dăm là bài múa tập thể, số lượng ít nhất phải 12 người mới đủ bộ múa “nhất tấu, nhị tấu, tam tấu và tứ tấu” (tức múa đơn xong đến một cặp múa, đến 3 người và cuối cùng 4 người). Theo lời ông Xén, điệu múa trống Chhay – Dăm chỉ có 1 bài duy nhất nhưng nghệ nhân có thể tự sáng tạo thêm tiết tấu cho bài múa đặc sắc hơn, thời lượng tối đa khoảng 20 phút.  Trong đó, người gõ được trống Chhay – Dăm là phải gõ cho ra được âm chuẩn “tung tung tà lung sìn tung sìn”.

Múa trống Chhay – Dăm chỉ có 1 bài duy nhất nhưng nghệ nhân có thể tự sáng tạo thêm tiết tấu cho bài múa đặc sắc hơn, thời lượng tối đa khoảng 20 phút. Ảnh: Giang Phương
Điệu múa trống theo bộ võ có nhào, lộn, xuống tấn… Ảnh: Giang Phương

Theo lời nghệ nhân Xén, điệu múa trống Chhay – Dăm ở Trường Tây, huyện Hòa Thành, tỉnh Tây Ninh khác với điệu múa của người Khmer miền Tây Nam bộ ở chỗ tiết tấu, giai điệu, âm thanh. Đặc biệt, động tác múa theo bộ võ như xuống tấn, nhào, lộn, đánh trống, song đấu, từng động tác dứt khoát mạnh mẽ.

Trống Chhay dăm trong một lễ hội Yến Diêu trì cung Tòa Thánh Cao Đài Tây Ninh. Ảnh: Giang Phương

Do đó, người biểu diễn trống phải dùng hầu hết các bộ trên cơ thể. Lúc đứng thì sử dụng tay, chỏ. Còn lúc nằm thì dùng gót chân. Chính vì những động tác mạnh mẽ, dứt khoát cho nên thường người tham gia đội trống đều là nam. Đó cũng là thứ cuốn hút những người trẻ tự nguyện tìm đến bái nghệ nhân Xén làm thầy.

Và chính điệu múa trống đặc biệt này giúp ông Xén giành được huy chương vàng tại Liên hoan văn nghệ quần chúng tại TP.HCM năm 2000; 2 huy chương vàng tại Ngày hội VH-TT-DL Đồng bào Khmer Nam bộ lần thứ 2 năm 2003 tại Kiên Giang và lần 3 năm 2005 tại Trà Vinh.

Bài, ảnh: Giang Phương

Read Full Article